Şantiye Dergisi 384. Sayı (Kasım-Aralık 2020)

83 KASIM-ARALIK 2020 ARAŞTIRMA sından ileride düzenlenmelidir. Bu uzaklık, faydalı yüksek- liğin üçte birinden ve donatı çapının 8 katından az olma- malıdır. Gerekli olmayan çubukların kesilme noktaları ile kuramsal kesim noktası arasındaki uzaklık ise faydalı yük- seklikten ve nervürlü çubuklarda donatı çapının 20 katın- dan, düz yüzeyli çubuklarda ise donatı çapının 40 katından az olmamalıdır. Kirişlerde çekme ve basınç donatı oranları farkı, dengeli donatı oranının 0,85 katından fazla olamaz. Denge altı kiriş kesitlerinde oluşanmoment kapasiteleri beton birim ezilme kısalmasına karşı pek duyarlı değildir. Bir kirişte üç ayrı beton sınıfı için yapılan taşıma gücü hesap- larında elde edilen maksimum taşıma gücü momenti eCU = 0,003 varsayımı ile hesaplanan taşıma gücü momentine oranı %2’yi geçmemelidir. Eğer %2 şartı sağlayabiliyor isek Eurocode için hesaplanmasına gerek yoktur. Taşıma gücü momenti %2 için hemen hemen sabittir. Bu nedenle mak- simummoment Eurocode’dan elde edilen momente oranı TS500 ile elde edilenden farksız olacaktır. Kolon Kesitleri Kullanılan malzeme: S420 ve sargı etkisinin olmadığını varsayarsak taşıma gücünü etkileyen değişkenler üçe in- dirgenmiştir: “Beton Dayanımı”, “Eksenel Yük Düzeyi” ve “Boyuna Donatı Oranı”. Narinlik etkisi, bir kolonda, şekil değiştirme nedeniyle ortaya çıkan ikinci mertebe momentinin, kolonun tasarı- mında veya çözümlemesinde göz önüne alınmasını gerek- tirecek düzeyde oluşmasına yol açan davranıştır. Kolonlar- da boyuna donatı, enine donatı ile sarılarak rijit bir sistem meydana getirilmelidir. Dikdörtgen kesitli kolonlarda kesit genişliği 300mm’den az olamaz. Ancak I, T ve L kesitli kolonlarda en küçük kalın- lık 200 mm, kutu kesitli kolonlarda ise en küçük et kalınlığı 120 mm olabilir. Daire kesitli kolonlarda, kolon çapı 350 mm’den az olamaz. Bir kolonda beş ayrı beton sınıfı için yapılan taşıma gücü hesaplarında elde edilenmaksimum taşıma gücümomenti eCU = 0,003 varsayımı ile hesaplanan taşıma gücü arasın- daki en büyük fark, normal dayanımlı betonlar için %2,6, yüksek dayanımlı betonlar için ise %8,8 olmaktadır. An- cak genelde %5’i geçmemektedir. Genelde boyuna donatı oranı arttıkça maksimum momentle hesaplanan ve eCU = 0,003’e göre hesaplananmoment arasındaki fark azalmak- tadır. Öte yandan beton dayanımı arttıkça bu farkın arttığı görülmektedir. Normal dayanımlı betonlarda TS500’e göre, yüksek da- yanımlı betonlarda Eurocode’un daha iyi sonuç verdiği gö- rülmektedir. Özetlemek gerekirse, taşıma gücü momenti betonun birim ezilme kısalması 0,003 alınarak hesaplan- sa, Eurocode varsayımlarına göre de hesaplansa bunların maksimum momentten farklı kabul edilebilir düzeylerde kalmaktadır. Tabi bu çalışma kapsamında betonların birim ezilme kısalma değerleri saptanırken sargı etkisi dikkate alınma- mıştır. Birim ezilme kısalmasının sargıya değiştirilmesinin pratik olmadığı açıktır. Ancak bilindiği gibi bir depremkuşa- ğı üzerinde yer alan ülkemizde yönetmelik gerek kirişlerde gerekse kolonlarda sargıyı zorunlu kılmaktadır. Sonuç Basit eğilmede, yani kiriş kesitlerinde taşıma gücü mo- mentinin beton birim ezilme kısalmasına duyarlı olmadığı ve%2’den büyük olduğu durumunda taşıma gücümomenti sabit kalmaktadır. Bu durumda TS500 ve Eurocode var- sayımları ile özdeş taşıma gücü momentleri elde edilmiş olacaktır. Sargısız betonarme kolon kesitlerinde normal daya- nımlı betonlar için 0,003 varsayımı ile elde edilen taşıma gücü momentinin maksimum momentten farkın %2,6 ol- duğu görülmüştür. Yüksek dayanımlı betonlarda bu fark %5’i geçmemektedir. Eurocode’daki varsayımlarla hesaplanan taşıma gücü momentinin maksimum momentten farkı, normal daya- nımlı betonlarda%8,6’ya kadar çıkmakta, yüksek dayanımlı betonlarda ise %3’ü geçmemektedir. Özetle, bu irdeleme de beton birimezilme kısalması için TS 500’de yapılan 0,003 varsayımın, tümbeton dayanımları için kullanılabileceği ve bu yapıldığında moment kapasi- tesindeki hatanın kabul edilebilir sınırlar içinde kalacağı öngörülmüştür. Yazar, TS500’de bu konuda bir değişiklik yapılmasına gerek olmadığı kanısındadır. Kaynaklar [1] “Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları, TS 500”, Türk Standartları Enstitüsü, Ankara, 2000 [2] “Building Code Requirements for Structural Concrete (ACI 318M)”, American Concrete Institute, Detroit, Michigan, 2007 [3] “Eurocode 2: Design of Concrete Structures - Part 1 - 1, General Rules and Rules for Buildings”, European Standard EN 1992-1-1, 2004. Kiriş Kesiti